Żółtaczka u noworodka – 11 pytań, które zadaje niemal każdy świeżo upieczony rodzic

1. Kiedy żółtaczka u noworodka pojawia się najczęściej?

Żółtaczka u noworodka najczęściej pojawia się między 2. a 4. dobą życia, ponieważ właśnie wtedy organizm dziecka zaczyna intensywnie rozkładać nadmiar czerwonych krwinek, a jego wątroba nie jest jeszcze w pełni dojrzała, by sprawnie usuwać bilirubinę.

W życiu wewnątrzmacicznym dziecko potrzebuje znacznie więcej krwinek czerwonych niż po urodzeniu, inny jest też rodzaj zawartej w nich hemoglobiny. Tak więc po porodzie wiele erytrocytów rozpada się i dochodzi do wymiany rodzaju hemoglobiny. W stosunkowo krótkim czasie powstaje tak dużo żółtego barwnika, że jeszcze niedojrzała wątroba dziecka nie potrafi go sprawnie wychwycić i wydalić. Jest to główna przyczyna żółtaczki fizjologicznej noworodków

– tłumaczy Natalia Marcinów, położna i  ambasadorka kampanii Położna na medal.

W pierwszej dobie życia zazwyczaj nie powinna być widoczna (jeśli pojawia się tak wcześnie, lekarze traktują to jako sygnał do sprawdzenia, czy nie kryje się za nią inna przyczyna). U większości noworodków żółtaczka fizjologiczna osiąga swój szczyt około 3.–5. doby, a następnie zaczyna stopniowo zanikać w kolejnych dniach. U wcześniaków proces ten bywa wolniejszy i może trwać nawet do dwóch, trzech tygodni, co nadal mieści się w normie, o ile poziomy bilirubiny pozostają bezpieczne.

Żółtaczka fizjologiczna dotyczy ok. 60 proc. dzieci urodzonych w terminie i 80 proc. wcześniaków. To czy wystąpi u danego dziecka zależy od kilku czynników. Głównie od ilości przyjmowanego przez dziecko pokarmu. Im wcześniej i więcej noworodek jest przystawiany do piersi, tym żółtaczka jest łagodniejsza.

2. Po czym poznać, że żółtaczka nie jest już fizjologiczna?

Żółtaczka u noworodka przestaje być traktowana jako fizjologiczna wtedy, gdy jej przebieg odbiega od tego typowego dla zdrowego dziecka, czyli:

• pojawia się zbyt wcześnie (w pierwszej dobie życia),
• utrzymuje się zbyt długo – u dzieci donoszonych powinna słabnąć po 7–10 dniach, jeśli więc trwa dłużej lub wraca, warto skontrolować poziom bilirubiny,
• zabarwienie skóry schodzi poniżej pasa – w fizjologicznej żółtaczce zażółcenie zwykle dotyczy twarzy i tułowia, jeśli obejmuje nogi, stopy lub dłonie, wskazuje to na wyższe stężenia bilirubiny,
• żółte są również twardówki i śluzówki,
• dziecko jest nietypowo senne lub trudne do wybudzenia – skrajne zmęczenie, słabe ssanie czy trudności z karmieniem mogą sugerować większe stężenia bilirubiny
• dziecko ma objawy odwodnienia lub słabo przybiera na wadze,
• kał jest bardzo blady, a mocz ciemny – to jeden z bardziej alarmujących objawów, bo może sugerować problemy z odpływem żółci.

→ To może Cię zainteresować: O połogu od strony emocji wciąż mówimy za mało

3. Jakie są bezpieczne normy bilirubiny u dziecka?

Normy zależą od wieku dziecka (w godzinach), masy urodzeniowej i stanu zdrowia, dlatego lekarze oceniają je według specjalnych siatek nomogramów (np. Bhutaniego).

Bezpieczne wartości bilirubiny u noworodka (w przybliżeniu):

• do 24 godzin życia bilirubina nie powinna przekraczać 5 mg/dl (≈ 85 µmol/l),
• między 24. a 48. godziną za prawidłowe uważa się wartości do około 10–12 mg/dl (≈ 170–205 µmol/l),
• między 48. a 72. godziną typowe wartości mieszczą się w granicach 12–15 mg/dl (≈ 205–257 µmol/l),
• po 3. dobie (72–96 h) poziom bilirubiny może sięgać 15–18 mg/dl, czasem nieco więcej u wcześniaków.

4. Czy żółtaczka u noworodka może być groźna?

Żółtaczka u noworodka w większości przypadków nie jest groźna i ma charakter fizjologiczny. Organizm dziecka samodzielnie reguluje poziom bilirubiny, a objawy stopniowo ustępują. Jednak istnieją sytuacje, w których żółtaczka może stać się potencjalnie niebezpieczna, dlatego tak ważne jest monitorowanie jej przebiegu.

Jeśli żółtaczka u noworodka byłaby nieleczona, to mogłaby osiągnąć wartości toksyczne (nie są do końca znane konkretne wartości, ale przypuszcza się, że stężenie bilirubiny >30mg/dl przenika do mózgu, powodując jego uszkodzenie). Powikłanie to nosi nazwę encefalopatii bilirubinowej lub żółtaczki jąder podkorowych i prowadzi do nieodwracalnych zmian w mózgu. Powoduje niedosłuch/ głuchotę, drgawki, porażenie mózgowe, niedorozwój umysłowy, a w najgorszym wypadku do zgonu

– mówi Natalia Marcinów. I dodaje:

W obecnych czasach, dzięki szybkiemu działaniu po porodzie i monitorowaniu stężeń bilirubiny u maluszka, takie powikłania zdarzają się niezwykle rzadko .

5. Ile zwykle trwa żółtaczka fizjologiczna?

U większości zdrowych, donoszonych dzieci żółtaczka  zanika w ciągu 7–10 dni. U wcześniaków może trwać dłużej — nawet do 2-3 tygodni — ponieważ ich wątroba dojrzewa wolniej, ale jeśli poziomy bilirubiny są bezpieczne i dziecko dobrze się rozwija, taki przebieg nadal mieści się w normie.

→ Dowiedz się, czy można pić kawę karmiąc piersią

6. Czy naświetlania (fototerapia) są bezpieczne?

Żółtaczka u noworodka często wymaga fototerapii. Jest to jedna z najbezpieczniejszych i najlepiej przebadanych metod leczenia stosowanych u dzieci tuż po urodzeniu. Naświetlania polegają na tym, że specjalne światło rozbija bilirubinę na formy, które organizm łatwo usuwa, dzięki czemu poziom barwnika spada bez konieczności podawania leków czy wykonywania bardziej inwazyjnych procedur.

Fototerapia nie uszkadza skóry, nie powoduje bólu i jest stosowana nawet u wcześniaków. Najczęstsze, łagodne skutki uboczne to przejściowa suchość skóry, częstsze oddawanie stolca lub lekka senność, ale wszystko ustępuje po zakończeniu terapii.

7. Czy żółtaczka ma wpływ na karmienie piersią?

Żółtaczka u noworodka zwykle nie przeszkadza w karmieniu piersią. Prawidłowe ssanie i częste przystawianie dziecka może wręcz pomóc szybciej obniżyć poziom bilirubiny.

Karmienie wspiera wydalanie bilirubiny przez jelita, dlatego lekarze zalecają częste karmienia, najlepiej co 2–3 godziny, nawet w trakcie żółtaczki.

Produkcja mleka w piersiach działa na zasadzie: im większy popyt, tym większa podaż, dlatego tak ważna jest stymulacja piersi do pracy przez ssące dziecko. Wczesne karmienie mlekiem matki (karmienie piersią lub odciągniętym mlekiem) jest profilaktyką przed patologiczną żółtaczką – ma na celu niedopuszczenie do utraty masy ciała dziecka >10 proc. masy urodzeniowej oraz zadbanie o prawidłowe nawodnienie. Regularnie dostarczany pokarm zachęci ponadto wątrobę do efektywniejszej pracy i lepszego usuwania nadmiaru bilirubiny

– mówi Natalia Marcinów.

Jednak w niektórych przypadkach, gdy żółtaczka jest nasilona, dziecko może być bardziej senne, mniej energiczne i trudniej mu ssać. A to może wymagać wsparcia doradcy laktacyjnego.

→ Przeczytaj również: Karmienie piersią. Jak zacząć?

Zobacz także

15 najważniejszych informacji o L4 w ciąży

8. Jak rozpoznać żółtaczkę związaną z karmieniem piersią?

Żółtaczka u noworodka może mieć różne przyczyny. Jedną z nich jest tzw. żółtaczka związana z karmieniem piersią (ang. breast milk jaundice), która zwykle jest łagodna i niegroźna.

Żółtaczka spowodowana pokarmem kobiecym jest najczęstszą postacią przedłużającej się żółtaczki u noworodków karmionych piersią. Mleko matki zawiera substancje, które hamują wychwyt bilirubiny z krwi dziecka i jej wydalanie. Zwykle pojawia się ona po ukończeniu 3.—4. dnia życia i może się utrzymywać przez kilka tygodni (nawet do 3 miesięcy). Nie towarzyszą jej inne niepokojące objawy chorobowe, a kolor moczu i stolca jest prawidłowy

– wskazuje Natalia Marcinów.

→ Kliknij, by przeczytać więcej o fenomenalnym składzie mleka mamy

9. Kiedy konieczna jest hospitalizacja lub powtórne badanie bilirubiny?

Do sytuacji wymagających hospitalizacji lub powtórnego badania bilirubiny należą przypadki, gdy bilirubina rośnie szybko lub osiąga wartości zbliżone do granicy, przy której lekarze zalecają interwencję, gdy dziecko jest wcześniakiem, gdy pojawiają się objawy osłabienia, senności, trudności w karmieniu lub odwodnienia, a także jeśli zaobserwuje się bardzo blady stolec lub ciemny mocz.

Powtórne badanie bilirubiny wykonuje się również, gdy żółtaczka pojawia się po wyjściu ze szpitala lub gdy pierwotne wartości są w górnej granicy normy, aby upewnić się, że poziom bilirubiny spada prawidłowo.

10. Czy żółtaczka może nawrócić po wyjściu ze szpitala?

Żółtaczka u noworodka może czasami nawracać po wyjściu ze szpitala, zwłaszcza w pierwszych tygodniach życia, gdy organizm dziecka nadal dojrzewa do samodzielnego metabolizowania bilirubiny. Najczęściej jest to łagodna forma i ustępuje samoistnie, ale ważne jest monitorowanie dziecka pod kątem zażółcenia skóry, twardówek oczu oraz ogólnego samopoczucia.

Obecnie niektóre położne i poradnie dysponują bilirubinometrami, czyli przenośnymi transkutannymi bilirubinomierzami (TcB), które pozwalają szybko i bezinwazyjnie oszacować poziom bilirubiny w skórze. Urządzenie działa bardzo prosto. Przykłada się je do skóry dziecka, najczęściej na czole lub piersi, i po kilku sekundach odczytuje orientacyjną wartość bilirubiny. Dzięki temu można w porę wykryć, czy żółtaczka utrzymuje się w bezpiecznych granicach, czy potrzebna jest dodatkowa kontrola lekarska lub konsultacja pediatryczna.

11. Jak bezpiecznie opiekować się dzieckiem podczas żółtaczki?

Ważne jest częste karmienie piersią, najlepiej co 2–3 godziny, ponieważ ssanie pomaga szybciej usuwać bilirubinę przez jelita.

Dziecko można bezpiecznie wyprowadzać na krótkie spacery na świeżym powietrzu. Nie ma też konieczności ograniczenia kąpieli.

Ważne jest także obserwowanie stanu dziecka: monitorowanie barwy skóry i twardówek oczu, ilości moczu i stolca, oraz ogólnej aktywności. W razie jakichkolwiek niepokojących objawów lub nagłego pogorszenia należy skontaktować się z pediatrą.

Bibliografia:

• Jankowska I., Liberek A., Pawłowska J., Żółtaczka u niemowląt i starszych dzieci – algorytm postępowania diagnostyczno-terapeutycznego [w:] Hepatologia 2012 pod red. M. Wawrzynowicz-Syczewskiej, Warszawa 2019.
• Wasiluk A., Polewsko A., Ozimirski A., Współczesna diagnostyka i leczenie żółtaczek u noworodków i niemowląt, Diagnostyka Laboratoryjna 2018 (48).