Ból podbrzusza w ciąży: przyczyny, objawy i postępowanie

Bol podbrzusza w ciąży niepokoi młode mamy. I choć najczęściej wynika z fizjologicznych zmian zachodzących w ciele kobiety, nie należy go bagatelizować. Może być związany z chorobami układu moczowego lub pokarmowego, a także objawem poronienia, zwłaszcza w pierwszym trymestrze ciąży.

Czym jest ból podbrzusza w ciąży?

Ból podbrzusza w ciąży to dolegliwość dość często spotykana. Budzi wiele obaw i jest częstym powodem zgłaszania się do szpitali. Warto jednak zaznaczyć, że w większości przypadków nie jest niczym niepokojącym i nie wiąże się z zagrożeniem życia kobiety i dziecka. Trzeba jednak zachować czujność i wiedzieć, kiedy zgłosić się do lekarza.

→ Sprawdź, kiedy wykonywać test ciążowy.

Fizjologiczne i patologiczne przyczyny bólu

Wśród naturalnych (fizjologicznych) przyczyn bólu podbrzusza w ciąży wymienia się:

• rozciąganie więzadeł: macicę podtrzymują więzadła i kiedy ta się powiększa, może to powodować uczucie ciągnięcia lub kłucia w dole brzucha,
• skurcze macicy (skurcze Braxtona Hicksa): są to nieregularne skurcze macicy, które mogą pojawiać się już od drugiego trymestru i są przygotowaniem organizmu do porodu,
• problemy trawienne: w ciąży często występują zaparcia, wzdęcia i zgaga, które mogą powodować bóle brzucha,
• ucisk narządów wewnętrznych przez powiększającą się macicę,
• wczesny etap ciąży: bóle brzucha, podobne do dyskomfortu odczuwanego w czasie miesiączki, mogą być jednym z pierwszych objawów ciąży.

Ale ból podbrzusza w ciąży może też być sygnałem alarmowym, którego nie wolno bagatelizować. Może oznaczać:

• poronienie lub poronienie zagrażające: ból jest wówczas dość silny i nierzadko towarzyszy mu krwawienie z dróg rodnych,
• ciążę pozamaciczną,
• odklejenie się łożyska: to poważne powikłanie ciąży, które wymaga natychmiastowej interwencji lekarskiej, objawia się silnym i nagłym bólem brzucha, skurczami, krwawieniem z dróg rodnych,
• zakażenie układu moczowego,
• zapalenie wyrostka robaczkowego (→ sprawdź objawy wyrostka robaczkowego u dziecka).

→ Przeczytaj, kiedy czuć ruchy dziecka

Kiedy ból podbrzusza jest normalny, a kiedy wymaga uwagi?

Jeśli ból przechodzi po odpoczynku lub nie jest na tyle dokuczliwy, że utrudnia codzienne funkcjonowanie (np. chodzenie), najpewniej jest związany z fizjologicznymi procesami zachodzącymi w organizmie w czasie ciąży.

W sytuacji gdy ból jest silny i nie ustępuje, warto skonsultować się z ginekologiem. Bezwzględnej konsultacji lekarskiej wymaga ból brzucha połączony z krwawieniem z dróg rodnych i/lub skurczami. Niepokojące są też objawy towarzyszące, np. gorączka, dreszcze, wymioty, nudności czy trudności z oddychaniem.

→ Przeczytaj również: Połóg. Co to jest?

Ból podbrzusza w różnych trymestrach ciąży

W przypadku bólu brzucha w ciąży wiele zależy od czasu jej trwania.

Ból podbrzusza w pierwszym trymestrze

W pierwszym trymestrze ciąży ból podbrzusza może być związany z zagnieżdżającym się zarodkiem (to jeden z pierwszych objawów ciąży). Odczuwany przez kobietę ból jest jednak krótkotrwały i przypomina dyskomfort odczuwany w czasie miesiączki. Kiedy podejrzewamy, że jesteśmy w ciąży lub możemy w niej być, warto wykonać test ciążowy (najlepiej w laboratorium, oznaczając poziom beta hCG).

Ból podbrzusza w pierwszych 2-3 miesiącach ciąży może też wiązać się z rozciąganiem wiązadeł podtrzymujących macicę. U kobiet narząd ten waży ok. 70 g i ma kształt gruszki, lecz kiedy dojdzie do zapłodnienia, zaczyna się powiększać. W 9 miesiącu ciąży waży 1 kg i ma 5 l pojemności. Jej rozrost może powodować dyskomfort.

Trzeba jednak mieć na uwadze, że ból podbrzusza w pierwszym trymestrze ciąży może być związany z poronieniem zagrażającym, czyli stanem podwyższonego ryzyka utraty ciąży. Nie zawsze jest silny, jednak często towarzyszy mu krwawienie z dróg rodnych. W każdym przypadku jednak wymaga konsultacji z lekarzem, który może przepisać m.in. progesteron, który zmniejsza objawy, dolegliwości i ryzyko poronienia.

→ Sprawdź, co na przeziębienie w ciąży

Zagnieżdżenie zarodka i krwawienie implantacyjne

Zagnieżdżenie zarodka to istotny moment w rozwoju ciąży. Po zapłodnieniu komórki jajowej przez plemnik, powstały zarodek przemieszcza się przez jajowód i zagnieżdża się w błonie śluzowej macicy. Ten proces jest niezwykle ważny, ponieważ umożliwia zarodkowi dalszy rozwój i otrzymywanie niezbędnych składników odżywczych od matki.

W tym okresie może nastąpić krwawienie implantacyjne, które związane jest z uszkodzeniem drobnych naczyń krwionośnych w czasie zagnieżdżania się zarodka. Jest mniej intensywne niż typowe krwawienie miesiączkowe. Wydzielina może mieć kolor jasnoróżowy lub brązowy. Nie ma w niej skrzepów. Niekiedy może mu towarzyszyć lekki ból podbrzusza.

→ To może Cię zainteresować: Śluz w ciąży: co warto wiedzieć?

Ciąża pozamaciczna – objawy i zagrożenia

Ciąża pozamaciczna (ciąża ektopowa) jest rozpoznawana wówczas, gdy rozwijający się zarodek zagnieździ się poza błoną śluzową jamy macicy (najczęściej w jajowodzie). Jest stanem potencjalnie zagrażającym życiu i kończy się poronieniem (takiej ciąży nie można utrzymać).

Na początku kobieta nie jest w stanie wychwycić objawów ciąży pozamacicznej. Brak miesiączki i dodatni test ciążowy wskazują na to, że doszło do zapłodnienia, jednak w badaniu USG nie widać płodu w jamie macicy. Po czasie jednak pojawiają się jednostronny ból brzucha oraz plamienia. Jeśli dojdzie do pęknięcia jajowodu, ból może znacząco się nasilić.

→ To może Cię zainteresować: Ból brzucha u dziecka. Kiedy udać się do lekarza?

Poronienie – jak rozpoznać?

O poronieniu mówi się, kiedy samoistnie dochodzi do utraty ciąży przed 22. tygodniem. Może wystąpić z różnych przyczyn (m.in. genetycznych, hormonalnych, anatomicznych, immunologicznych). Poronienie może być też związane z zakażeniami, m.in. toksoplazmozą lub cytomegalią.

Część poronień jest bezobjawowa, co oznacza, że kobieta w trakcie USG dowiaduje się, że serce dziecka przestało bić. Utrata ciąży może też przebiegać z dolegliwościami bólowymi odczuwanymi w dole brzucha (mogą być typu skurczowego), jak również krwawieniem z dróg rodnych.

Ból podbrzusza w drugim trymestrze

W drugim trymestrze ciąży rosnący brzuch i macica coraz bardziej uciskają na narządy wewnętrzne, co może powodować dyskomfort. Znacznie już obciążony kręgosłup często też objawia się bólami w okolicach lędźwiowych, które mogą promieniować do okolic brzucha.

Rozciąganie więzadeł macicy

W drugim trymestrze ciąży brzuch znacznie się powiększa, co wiąże się z rozciąganiem więzadeł macicy (podobnie jak było to na początku ciąży). To może powodować ból w podbrzuszu, często odczuwany jako kłucie lub ciągnięcie (może się nasilać podczas zmiany pozycji, kaszlu lub kichania). Ból może też promieniować do pachwin, zwłaszcza przy nagłych ruchach. Dyskomfort jest o tyle większy, że powiększająca się macica może powodować uczucie pełności i ciężkości.

Infekcje dróg moczowych – objawy i leczenie

Zapalenie dróg moczowych to dość częsty problem dotykający kobiety w ciąży. Zmiany hormonalne (m.in. zmniejszają napięcie mięśni moczowodów i miedniczek), powiększająca się macica uciskająca na moczowody (utrudnia odpływ moczu z nerek) oraz osłabiona odporność sprzyjają rozwojowi bakterii w układzie moczowym.

Typowe objawy ostrego zapalenia pęcherza to:

• częste oddawanie moczu (uczucie parcia na pęcherz),
• ból podczas oddawania moczu (pieczenie, kłucie),
• krwiomocz (czerwone zabarwienie moczu),
• ból w podbrzuszu (szczególnie w okolicy pęcherza),
• gorączka (nie zawsze występuje, ale może towarzyszyć bardziej zaawansowanym infekcjom),
• osłabienie (ból głowy, dreszcze).

Nierzadko jednak zapalenie układu moczowego u kobiet w ciąży jest bezobjawowe, a infekcja zostaje rozpoznana na podstawie badania ogólnego moczu. Wdrożenie leczenia jest bardzo ważne, gdyż zakażenie może zagrażać zarówno kobiecie (urosepsa), jak i dziecku (nieleczone infekcje mogą prowadzić do przedwczesnych porodów, małej masy urodzeniowej dziecka, a nawet poronienia).

→ Przeczytaj również: Czego nie jeść w ciąży? Kompletny przewodnik dla przyszłych mam

Zapalenie wyrostka robaczkowego w ciąży

Zapalenie wyrostka robaczkowego, choć nie jest częstym powikłaniem ciąży, stanowi poważne zagrożenie dla matki i dla rozwijającego się dziecka. Zmiany anatomiczne w czasie ciąży oraz specyficzne objawy mogą utrudnić diagnozę i prowadzić do opóźnień w leczeniu.

Rosnąca macica może przesuwać wyrostek robaczkowy ku górze, co powoduje, że ból (o charakterze stałym lub okresowym o umiarkowanym nasileniu) nie zawsze lokalizuje się w typowej okolicy. Powiększony brzuch utrudnia ponadto dokładne badanie palpacyjne. Dodatkowo wiele objawów zapalenia wyrostka, np. bóle brzucha, brak apetytu, zaparcia czy nudności, może być mylone z typowymi dolegliwościami ciążowymi.

Leczenie zapalenia wyrostka robaczkowego w ciąży najczęściej wiąże się z operacją (klasyczną albo z zastosowaniem małoinwazyjnych technik laparoskopowych, co zależy od zaawansowania ciąży i stanu zdrowia kobiety).

Ból podbrzusza w trzecim trymestrze

Trzeci trymestr ciąży to czas, kiedy organizm zaczyna powoli przygotowywać się do porodu. Kobieta może wówczas doświadczać różnych dolegliwości.