Jelitówka u dziecka – objawy, leczenie i zapobieganie odwodnieniu
Z tego artykułu dowiesz się:
Jelitówka to jedno z najczęstszych zakażeń żołądkowo-jelitowych u dzieci, które wywołuje u rodziców ogromny niepokój. I choć zazwyczaj nie jest groźna i mija samoistnie, to te obawy są całkowicie zrozumiałe. Sprawdź, kiedy jechać do szpitala i co robić, gdy dziecko wymiotuje i ma biegunkę.
Czym jest jelitówka u dziecka?
Charakterystyka grypy żołądkowej u dzieci
Jelitówka i grypa żołądkowa to terminy, które często są używane wymiennie. Trudno jednoznacznie ocenić, czy dotyczą tej samej choroby, zwłaszcza że lekarze operują specjalistycznym nazewnictwem i mówią o wirusowym lub bakteryjnym zakażeniu układu pokarmowego albo o zaburzeniach żołądkowo-jelitowych.
Na potrzeby tego artykułu będziemy więc posługiwali się pojęciami „jelitówka” i „grypa żołądkowa” wymiennie.
→ Przeczytaj również: Bilanse dziecka – 7 faktów, które powinien znać każdy rodzic
Jakie dzieci są najbardziej narażone?
Jelitówka może dotknąć każdego, ale istnieją grupy osób, które są bardziej narażone na ciężki przebieg choroby lub komplikacje związane z tą infekcją. Są wśród nich dzieci (szczególnie niemowlęta i przedszkolaki), które dopiero uczą się zasad higieny. Do tego bardzo szybko się odwadniają, stąd częściej niż dorośli wymagają dożylnego nawodnienia.
Na ciężki przebieg jelitówki narażone są też osoby starsze (powyżej 65. roku życia), z zaburzoną odpornością, np. po przeszczepach, osoby z HIV, osoby stosujące leki immunosupresyjne, pacjenci onkologiczni poddawani chemioterapii, a także pacjenci z przewlekłymi chorobami układu pokarmowego (np. wrzodziejącym zapaleniem jelita grubego).
→ Przeczytaj również: Jak zbić gorączkę u dziecka?
Przyczyny jelitówki u dzieci
Najczęstsze wirusy: rotawirusy, norowirusy, adenowirusy
Jelitówka (zakażenie żołądkowo-jelitowe) może być wywołane przez różne wirusy, ale najczęściej są to rotawirusy, norowirusy i adenowirusy. Każdy z tych wirusów ma swoje cechy, które sprawiają, że jelitówka jest wyjątkowo zakaźna i potrafi przebiegać z różnym nasileniem objawów.
Rotawirusy najczęściej atakują małe dzieci (szczególnie poniżej 5. roku życia), choć dorośli także mogą ulec zakażeniu. Infekcja przez nie wywołana objawia się biegunką (niekiedy bardzo intensywną), wymiotami, gorączką i bólem brzucha, które mogą utrzymywać się kilka dni. Zła wiadomość jest taka, że rotawirusy wyróżniają się bardzo wysoką zakaźnością. Łatwo przenoszą się drogą fekalno-oralną (np. przez kontakt z zanieczyszczonymi powierzchniami).
Kiedy objawy jelitówki pojawiają się nagle, można podejrzewać, że doszło do zakażenia norowirusami. W tym przypadku dominujące są bardzo obfite i częste wymioty, biegunka, ból brzucha, niekiedy też gorączka. Objawy te utrzymują się nieco krócej niż w przypadku rotawirusów, bo mogą zacząć słabnąć po 24-48 h od ich wystąpienia. Nie ma szczepionki na norowirusy. Prewencja opiera się głównie na dokładnym myciu rąk oraz unikaniu kontaktu z chorymi.
Mniej zakaźne niż rotawirusy i norowirusy są adenowirusy. W ich przypadku do objawów ze strony układu pokarmowego mogą dołączyć objawy zakażenia dróg oddechowych. Pojawia się gorączka, osłabienie, bóle głowy i bóle brzucha.
→ Dowiedz się więcej: Kiedy rodzicom rodzicom przysługuje opieka nad chorym dzieckiem?
Bakterie i pasożyty wywołujące jelitówkę: Salmonella, Campylobacter, Giardia lamblia, Clostridium difficile
Za objawy jelitówki mogą też odpowiadać bakterie i pasożyty. Przyjrzyjmy się im bliżej.
Salmonella to bakteria Gram-ujemna. Do zakażenia najczęściej dochodzi drogą pokarmową przez spożycie zakażonego mięsa (zwłaszcza drobiu), jaj, niepasteryzowanych produktów mlecznych lub zanieczyszczonej wody. Objawia się biegunką (często z domieszką krwi lub śluzu), gorączką, bólem brzucha, wymiotami, a także zmęczeniem.
Biegunkę mogą też wywołać pałeczki Campylobacter. Zakażenie najczęściej pochodzi od zanieczyszczonego mięsa (głównie drobiu) oraz mleka niepasteryzowanego. Może również wystąpić przez kontakt z zanieczyszczoną wodą. W kampylobakteriozie występują biegunka (niekiedy z domieszką krwi), ból brzucha (o charakterze skurczowym), gorączka, nudności i wymioty. Objawy zazwyczaj ustępują po 7–10 dniach, ale mogą nawracać.
Campylobacter jest bardzo zakaźny, przenosi się drogą fekalno-oralną, czyli przez nieumyte ręce lub spożycie zakażonego jedzenia.
Pierwotniaki z gatunku Giardia intestinalis odpowiadają za giardiozę (łac. giardiasis) – pasożytniczą chorobę jelita cienkiego. Do zakażenia dochodzi drogą pokarmową poprzez spożycie wody lub żywności zawierającej cysty lamblii. Wśród objawów, które bywają niespecyficzne, są bóle brzucha, gorączka, biegunka. Zakażenie może przebiegać bezobjawowo, szczególnie u dzieci.
→ To może Cię zainteresować: Odrobaczanie dzieci – niebezpieczna moda czy konieczność?
Wśród dominujących zakażeń szpitalnych jest Clostridium difficile. Ta gramm dodatnia, beztlenowa laseczka przetrwalnikująca jest też częstą przyczyną biegunek poantybiotykowych.
Objawy jelitówki u dziecka
Typowe symptomy: biegunka, wymioty, gorączka, bóle brzucha
Dla jelitówki, zwłaszcza o etiologii wirusowej, typowa jest biegunka. Może występować w dużych ilościach i przez kilka dni (zwykle 3–7 dni). Częstym objawem są też wymioty, występują zwłaszcza w przypadku norowirusów i rotawirusów. Bywają obfite i mogą prowadzić do odwodnienia. Nierzadko towarzyszą im wzdęcia, skurcze i ból brzucha. Ból może być silny i nagły, a u dzieci prowadzić do wzmożonego płaczu i niepokoju. Może też wiązać się z brakiem apetytu.
W przypadku zakażeń wirusowych często występuje też gorączka.
Zależnie od patogenu, jelitówce mogą towarzyszyć inne objawy,m.in. ból głowy, ból mięśni, ból stawów (w przypadku norowirusów), a także złe samopoczucie.
Objawy wirusowej a bakteryjnej jelitówki
Jelitówka wirusowa rzadko powoduje krwawienie w stolcu. Jeśli krew się pojawi, można podejrzewać, że za infekcję odpowiadają bakterie.
Zakażenie układu pokarmowego wywołane przez bakterie niekiedy wymaga leczenia antybiotykami, w przypadku etiologii wirusowej ustępuje samoistnie. Bakterie wywołują też mniej nasilone wymioty, ale objawy utrzymują się dłużej.
Przy jelitówkach wirusowych częstsze są bóle głowy, zmęczenie, bóle mięśni.
Jak rozpoznać objawy odwodnienia?
Jelitówka u dzieci zazwyczaj wiąże się z biegunką i wymiotami, które mogą prowadzić do szybkiego odwodnienia. U dzieci, szczególnie tych najmłodszych, odwodnienie następuje błyskawicznie, ponieważ ich organizmy zawierają mniej wody niż organizmy dorosłych.
- sucha skóra,
- zapadnięte oczy,
- brak łez przy płaczu,
- zapadnięte ciemiączko (u niemowląt),
- mało moczu (lub jego brak).
Odwodnienie może wymagać hospitalizacji i nawadniania dożylnego.
Diagnostyka jelitówki u dziecka
Kiedy wystarczy wywiad i badanie fizykalne?
W większości przypadków jelitówka u dzieci nie wymaga rutynowego wykonywania badań ani obligatoryjnej wizyty u lekarza. Zazwyczaj rozpoznanie opiera się na charakterystycznych objawach, które stosunkowo łatwo rozpoznać.
Do lekarza należy się zgłosić, kiedy zauważysz pierwsze objawy odwodnienia albo wymioty i/lub biegunka są bardzo częste, silne, a w stolcu zauważysz krew lub śluz. Skonsultuj się ze specjalistą, jeśli oprócz objawów żołądkowo-jelitowych występują inne niepokojące symptomy, np. wysypka, duszności oraz gdy objawy utrzymują się dłużej niż kilka dni i nie widzisz poprawy.
Rola badań kału w rozpoznaniu
W większości przypadków nie ma potrzeby wykonywania rutynowych badań. Lekarz może jednak zlecić badanie kału w celu identyfikacji patogenu (wirusa, bakterii, pasożyta) w sytuacjach, gdy objawy infekcji są ciężkie lub nietypowe, długo się utrzymują, istnieje podejrzenie infekcji bakteryjnej lub pasożytniczej albo występuje ryzyko rozprzestrzeniania się infekcji (np. w placówkach opiekuńczych).
Leczenie jelitówki u dziecka
Podstawowe zasady postępowania
Na większość rodzajów jelitówek nie ma specjalistycznych leków. Leczenie polega głównie na nawadnianiu, odpoczynku i diecie.
Doustne płyny nawadniające i elektrolity
By zapobiec odwodnieniu, które jest głównym zagrożeniem w czasie infekcji żołądkowo-jelitowej, trzeba podawać dziecku odpowiednią ilość płynów. Najlepsze są elektrolity, które zawierają odpowiednią ilość sodu, potasu, glukozy i wody. Szybko uzupełnią utracone płyny i minerały. Można je kupić w aptece, dostępne są w postaci proszku do rozpuszczenia w wodzie.
Odpowiedni poziom nawodnienia pomaga też utrzymać woda. Podawaj ją w mał