Emolienty na AZS u dziecka. Jak działają i jak je stosować?

Sucha, szorstka, napięta i swędząca skóra to jedne z najbardziej uciążliwych objawów atopowego zapalenia skóry. Jednym ze sposobów na ich ograniczenie jest codzienne stosowanie emolientów. Nie tylko natłuszczają, ale także ograniczają utratę wody, poprawiają elastyczność naskórka i wspierają jego barierę ochronną. Sprawdzamy, na co zwrócić uwagę, wybierając emolient dla dziecka z AZS.

Dlaczego skóra przy AZS potrzebuje emolientów?

W przypadku AZS (atopowego zapalenia skóry) bardzo łatwo dochodzi do utraty wody z naskórka. W efekcie pojawia się suchość, szorstkość i większa skłonność do podrażnień. Na nasilenie objawów mogą wpływać m.in. detergenty, pot, wysoka temperatura czy niektóre składniki kosmetyków.

Emolienty pomagają ograniczyć ten problem. Tworzą na powierzchni naskórka warstwę, która zmniejsza utratę wody, a zawarte w nich składniki nawilżające pomagają ją zatrzymać. Niektóre preparaty dostarczają też lipidów, które wspierają odbudowę i prawidłowe funkcjonowanie bariery naskórkowej. Kosmetyki tego typu stosuje się przez cały czas, nie tylko w czasie zaostrzenia objawów atopii. Pomagają utrzymać odpowiednie nawilżenie, zmniejszają suchość i ograniczają świąd. Nie zastępują jednak leczenia miejscowego.

Jaki jest skład emolientów?

W preparatach tego typu można znaleźć kilka grup składników. Pierwsza to substancje okluzyjne, które tworzą na powierzchni skóry warstwę ograniczającą utratę wody. Należą do nich m.in. wazelina, parafina czy niektóre oleje i woski. Preparaty o większej zawartości składników okluzyjnych są zwykle bardziej tłuste, ale przy bardzo suchej skórze mogą przynosić większy komfort.

Drugą grupą składników są humektanty. Wiążą wodę i pomagają utrzymać ją w warstwie rogowej naskórka. W emolientach można spotkać m.in. glicerynę, mocznik czy kwas mlekowy. Ich działanie najlepiej sprawdza się wtedy, gdy preparat jednocześnie ogranicza ucieczkę wody ze skóry.

Cennym składnikiem emolientów są lipidy, które pomagają uzupełniać składniki potrzebne do prawidłowego funkcjonowania bariery naskórkowej. W zależności od preparatu mogą to być m.in. ceramidy, cholesterol czy kwasy tłuszczowe.

Skład emolientu może być też uzupełniony o substancje o dodatkowym działaniu, np. łagodzące świąd i podrażnienia, wspierające jej barierę ochronną czy ograniczające namnażanie drobnoustrojów. Mogą to być:

• mentol, kamfora, polidokanol, lidokaina (działają przeciwświądowo),
• retinol, kolagen, witaminy, kwas hialuronowy,
• beta-glukan (wspomaga gojenie podrażnień, zwiększa nawilżenie i elastyczność, wspomaga naturalne mechanizmy obronne skóry),
• filtry przeciwsłoneczne.

Dłuższy skład nie oznacza, że emolient będzie lepszy. Różne preparaty mogą mieć inne składniki, konsystencję i sposób działania. Jeden szybko się wchłonie, inny zostawi na skórze tłustą warstwę. To, który sprawdzi się lepiej, zależy od tego, jak wygląda skóra dziecka i jak reaguje na konkretny preparat.

Przy wyborze emolientu warto więc zwrócić uwagę nie tylko na jego skład, ale też na stan skóry, miejsce stosowania i tolerancję produktu. Jeśli po nałożeniu preparatu skóra piecze, swędzi lub wyraźnie się czerwieni, lepiej go odstawić i poszukać innego.

Emolient na zaostrzenie AZS czy także wtedy, gdy skóra wygląda dobrze?

To pułapka, w którą łatwo wpaść. Skóra dziecka wygląda dobrze, nie swędzi i nie jest zaczerwieniona, więc emolient ląduje na półce, a w jego miejsce pojawia się zwykły kosmetyk do kąpieli (często wybrany bardziej ze względu na kolorowe opakowanie niż skład). Problem w tym, że brak widocznych zmian nie oznacza, że można całkowicie zapomnieć o pielęgnacji. Przy AZS bariera naskórkowa jest osłabiona, a regularne stosowanie emolientów pomaga ograniczać utratę wody i utrzymać jej prawidłowe nawilżenie.

Emolient nie jest lekiem, który usuwa przyczynę AZS. Jest elementem codziennego postępowania z chorobą i może pomóc wydłużyć okres bez objawów. Jeśli pojawi się zaostrzenie, sama pielęgnacja może jednak nie wystarczyć i w zależności od nasilenia zmian lekarz może zalecić leczenie przeciwzapalne.

Jak prawidłowo stosować emolient?

Najważniejsza jest regularność. Lepiej stosować odpowiednio dobrany preparat codziennie niż sięgać po niego tylko wtedy, gdy skóra wyraźnie się przesuszy.

Emolient można nakładać na całą skórę, nie tylko na miejsca, które aktualnie swędzą. Preparat powinien zostać rozprowadzony delikatnie, bez intensywnego pocierania. Jeśli skóra szybko ponownie staje się sucha, można powtórzyć aplikację w ciągu dnia. Szczególnie ważny jest jednak moment po kąpieli. Skórę należy delikatnie osuszyć miękkim ręcznikiem, przykładając go do ciała zamiast mocno pocierać, a następnie nałożyć emolient. Dzięki temu można ograniczyć utratę wody.

Zobacz także

Świadczenia i formalności po narodzinach dziecka – o czym warto pamiętać?

Warto też pamiętać, by przy AZS unikać bardzo gorącej wody, długiego moczenia i produktów myjących, które mogą dodatkowo wysuszać lub podrażniać skórę. Można też sięgnąć po domowe sposoby, np. kąpiel w krochmalu, która przynosi chwilową ulgę.

Jaki emolient wybrać dla dziecka z AZS?

Nie istnieje jeden preparat, który będzie odpowiedni dla każdego dziecka z atopowym zapaleniem skóry. Innego produktu może potrzebować skóra bardzo sucha i łuszcząca się, a innego dziecko, u którego zmiany występują głównie latem albo po kąpieli. Przy wyborze warto zwrócić uwagę przede wszystkim na:

• konsystencję preparatu – krem może być wygodniejszy w ciągu dnia, natomiast przy bardzo suchej skórze lepiej sprawdzić się może bardziej tłusta maść,
• składniki okluzyjne – pomagają ograniczyć utratę wody przez skórę,
• humektanty, np. glicerynę czy mocznik – wiążą wodę w warstwie rogowej,
• lipidy wspierające barierę naskórkową, np. ceramidy czy kwasy tłuszczowe,
• brak substancji zapachowych – przy skórze atopowej zwykle lepiej wybierać produkty bezzapachowe,
• tolerancję konkretnego preparatu przez dziecko – nawet dobrze opracowany kosmetyk może nie odpowiadać każdej skórze.

Emolient z drogerii czy apteki?

Emolient nie musi być kupowany wyłącznie w aptece. Preparaty wspierające pielęgnację skóry atopowej znajdziemy również w drogeriach, także tych specjalizujących się w kosmetykach ekologicznych. W Betterland znajdziemy m.in. nawilżająco-łagodzący krem do ciała dla dzieci z ekologicznym rumiankiem i ryżem Baby Anthyllis, którego skład opiera się na składnikach nawilżających, natłuszczających i pielęgnujących. Nie jest to typowy emolient przeznaczony do pielęgnacji skóry z AZS, ale jego skład zawiera kilka substancji, które mogą wspierać pielęgnację skóry suchej i delikatnej. Znajdziemy w nim m.in. glicerynę i aloes, czyli składniki pomagające utrzymać nawilżenie, a także masło shea, olej słonecznikowy, skwalan, oliwę z oliwek i masło kakaowe, które natłuszczają i zmiękczają naskórek. Towarzyszą im ekstrakty z rumianku i ryżu oraz hydrolizowane białko owsiane, które są wykorzystywane w kosmetykach do pielęgnacji skóry suchej i wrażliwej.

Kiedy emolient może szczypać?

Niekiedy po nałożeniu emolientu dziecko może powiedzieć, że preparat piecze. Nie zawsze oznacza to alergię. Bardzo suchy lub podrażniony naskórek może tak reagować na niektóre składniki. Jeśli pieczenie szybko mija, produktu nie trzeba od razu odstawiać. Gdy jednak utrzymuje się, nasila lub pojawia się wyraźne zaczerwienienie, lepiej przerwać stosowanie i wybrać inny preparat.

Bibliografia

1. K. Welz-Kubiak, A. Reich, Znaczenie emolientów w codziennej pielęgnacji skóry, Forum Dermatologicum 2016, tom 2, nr 1, s. 20–23.
2. D. Wojtas, M. Rogalska, Analiza składu wybranych emolientów przeznaczonych dla skóry atopowej, Aesthetic Cosmetology and Medicine 2024;13(3), s. 85-93.
3. M. Millan, J. Mijas, Atopowe zapalenie skóry – patomechanizm, diagnostyka, postępowanie lecznicze, profilaktyka. Nowa Pediatria 2017, nr 21(4), s. 114-122.

Najczęściej zadawane pytania o emolienty na AZS u dziecka

Czy emolienty można stosować codziennie?

Tak. Przy AZS emolienty stosuje się regularnie, także wtedy, gdy skóra nie ma widocznych zmian. Pomagają ograniczać jej przesuszenie i wspierają barierę ochronną naskórka.

Czy emolient zastępuje maść na zaostrzenie AZS?

Nie. Emolient jest elementem codziennej pielęgnacji, ale przy nasilonym stanie zapalnym może być potrzebne leczenie zalecone przez lekarza. Emolient można stosować jako jego uzupełnienie.

Czy emolient może szczypać po nałożeniu?

Tak, zwłaszcza gdy naskórek jest mocno przesuszony lub podrażniony. Jeśli pieczenie utrzymuje się, nasila albo pojawia się wyraźne zaczerwienienie, lepiej odstawić preparat i wybrać inny.

Czy każdy kosmetyk do suchej skóry jest emolientem?

Nie. Kosmetyk może zawierać składniki natłuszczające i nawilżające, ale nie każdy produkt przeznaczony do suchej skóry jest emolientem stosowanym w pielęgnacji AZS. Przy wyborze znaczenie ma cały skład preparatu oraz jego tolerancja przez dziecko.